nauka koordynacji

wstęp

Nauka koordynacji jest nauką szczegółową nauki administracji. Nauka koordynacji to teoretyczna podstawa sztuki koordynowania. Przedmiotem nauki koordynacji jest koordynacja. Koordynacja to porządkowanie działań.

Nauka koordynacji formułuje zasady, wg których porządkowanie działań odbywa się w sposób optymalny. Nauka koordynacji gromadzi, porównuje i porządkuje doświadczenia zdobywane w trakcie procesów koordynowania. Nauka koordynacji zajmuje się również opracowaniem metod selekcji i przygotowania koordynatorów.

Wiadomości uzyskane przy pomocy wielu nauk, takich jak socjologia, matematyka, prakseologia, nauka wojenna, cybernetyka czy psychologia mogą być pomocne w rozwijaniu nauki koordynacji. Doświadczenia organizacyjne z działalności handlowej, wojskowej czy administracyjnej mogą z korzyścią być użyte przez koordynatora.

Obecnie nie istnieje nagła potrzeba tworzenia nauki koordynacji w znaczeniu wyodrębniania dziedziny dydaktycznej dla wszystkich studentów administracji, jednak można zastanawiać się nad rozwijaniem nauki koordynacji w ramach nauki administracji, jak i nad wyodrębnieniem przedmiotu nauki koordynacji ściśle dla przyszłych koordynatorów. Rozwijanie nauki koordynacji, jeśli okazałoby się przydatne, może wpłynąć na przygotowanie kadry koordynatorów, od których należy wymagać specjalnych umiejętności, innych niż ogólne sprawności administratora. Koordynator potrzebuje szczególnego rodzaju wyobraźni oraz umiejętności obliczania optymalnych sposobów harmonijnego zgrywania różnych zjawisk, działań i aktywności.

Koordynator to osoba koordynująca, czyli porządkująca działania. Nie zakładamy, że zadania koordynacyjne będą zawsze spoczywać w rękach jednej tylko osoby, jednak dla celów tej baśni przyjmijmy, że nasz koordynator to przystojny urzędnik, dbający o interesy ogółu, dalekosiężnie patrzący na sprawy świata. Wszelkie analogie prowadzone w celu przeniesienia zaleceń dotyczących osoby koordynatora wobec grupy osób (podmiotu kolegialnego lub koordynatora zmiennego) powinny być prowadzone w oparciu o zdrowy rozsądek, jednak bez uprzedzeń wobec niezgodności czystej logiki z chłopskim rozumem. Czyli miej na oku cel, odpowiedni stopień koordynacji.

Zgodnie z definicją, koordynacja nie będzie zachodzić w braku działań. Jednak przygotowanie do działań, do ich uporządkowania, będzie mogło wskazywać na potencjał koordynacyjny, na przewidywanie ewentualnej paniki lub opanowanej reakcji. Toczyć można debaty, jak szeroko należy rozumieć zjawisko działania. Schematy i prawidłowości zachodzące podczas procesu koordynowania powtarzają się w działaniach różnego typu i różnej skali. Jednak w opanowywaniu sztuki koordynowania nie jest najistotniejsze definiowanie, kiedy działanie się zaczyna czy na jakie elementy można je dzielić, ważniejsze jest empiryczne posiadanie umiejętności przez koordynatora.

Odpowiedni stan uporządkowania może być różny wobec różnych sytuacji. Stan wysokiego uporządkowania jest zalecany do większości przypadków. Aby podtrzymywać gotowość do porządkowania, motywować do utrzymywania porządku działań, musi istnieć czynnik zmuszający do kontroli, do pewnego napięcia i przygotowania na niespodziewane utrudnienia. Taki stan gotowości może być osiągnięty poprzez odpowiednie przeprowadzanie ćwiczeń i symulacji, lub poprzez ciągłe istnienie w stanie niedoskonałego wypełniania obowiązków, w ramach niedoskonałych procedur itd. Z naciskiem polecamy przeprowadzanie ćwiczeń, lepiej kiedy zdolności improwizacyjne będą nabywane w kontrolowany i świadomy sposób.

Wyobraźmy sobie oś, na której umieszczamy działania od najbardziej nieuporządkowanych (stan chaosu) do uporządkowanych idealnie (stan harmonii). Chaos i harmonia mogą oczywiście okazać się pojęciami względnymi, ze względu czy to na stopień zrozumienia zjawiska (podróżnik niejednokrotnie nie potrafi dostrzec piękna w nieznanym mu rodzaju sztuki) czy też przez subiektywność interesów (to co cieszy przeciwników, nie zawsze cieszy zwolenników). Pomiędzy stanami idealnymi, czyli stanami pełnego uporządkowania i nieuporządkowana rozciąga się kraina uporządkowania częściowego.

Łatwo zauważać jest błędy, braki koordynacyjne. Nieefektywność i nieekonomiczność mogą pozostać niewidoczne, o ile uchronimy się przed wpadkami, przestojami, zaskakującymi zmianami. Oczywiście polecana jest oszczędność, rozsądek i dbanie o interes publiczny, dlatego koordynator powinien dysponować odpowiednim patriotycznym wychowaniem, a osoby kontrolujące koordynatora wystarczającą wiedzą ogólną i techniczną na temat zachodzących procesów.

Błąd to zachowanie inne niż odpowiednie. Błąd może prowadzić wprost do strat, jednak może się zdarzyć, że błąd powstały wcześnie może posłużyć jako doświadczenie chroniące przed większymi stratami w przyszłości. Ideałem jest bezbłędność. Zbliżyć się do niej można poprzez optymalny trening, zbudowanie podstaw teoretycznych i praktycznych połączonych doświadczeniem. Zmniejszenie prawdopodobieństwa błędu charakteryzować będzie koordynatora dobrego, szczególnie kiedy procesy koordynowane będą złożone, trudne, wymagające odporności i wysokiej jakości działań koordynacyjnych. Bezbłędność z powodu braku wyzwań nie jest gwarancją klasy koordynatora, co nie znaczy że należy celowo zmierzać w stronę błędów.

Sprawność koordynatora można rozpoznać dzięki sukcesom, dzięki pozytywnie przeprowadzanym działaniom koordynacyjnym. Oceniając sprawność, poza samym uporządkowaniem działań, należy mieć na uwadze ekonomiczność, zadowolenie współpracowników oraz trwałość efektów pracy koordynatora. Warto zastanowić się nad sytuacjami bez wyjścia, gdzie nie jest możliwe osiągnięcie wystarczającego stopnia harmonii. Wtedy można zadowalać się minimalnymi stratami, wycofać się wystarczająco wcześnie i niezauważenie przerzucając odpowiedzialność na kogo innego lub heroicznie polec.

Koordynacja polegać może zarówno na porządkowaniu konkretnej sytuacji (np. układanie bezkolizyjnego skrzyżowania ulic) jak i porządkowaniu modeli sytuacji, tworzeniu zasad (ustalenie, że na zielonym świetle dorożkom wolno jest jechać). Koordynacja między działami (dziedzinami) i koordynacja terytorialna, miedzy jednostkami i między centralą a lokalnymi władzami to kolejne rodzaje koordynacji.

Nauki jako takie mają na celu porządkowanie wiedzy. W tworzeniu, rozwijaniu czy wykorzystywaniu nauk ważne są elementy przepływu informacji o celach stawianych nauce, możliwościach i sposobach budowania kadry, aparatu i teorii danej nauki. Ważne jest też rozdzielenie celów stawianych poszczególnym naukom i łączenie wysiłków (oby też i efektów prac) różnych nauk. Możnaby zastanawiać się nad optymalnym modelem edukacji (w szczególności nad modelem uniwersytetu), czy też nad celami nauki, lecz założyliśmy że te zagadnienia już ogarnęliśmy i stoimy właśnie przed zadaniem stworzenia zarysu optymalnego aparatu pojęciowego dla nauki koordynacji.

Pojęcia nauki administracji jak najbardziej są adekwatne w nauce koordynacji, zaś pojęcia szczegółowe, dotyczące wyłącznie zagadnień specjalnych nauki koordynacji nie zawsze mogą być przenoszone w inne kierunki nauki administracji. Na przykład pojęcie układu czy pojęcie centralizacji mogą być użyte pod postacią układu koordynowanego (wszystkich jednostek koordynowanych) oraz centralizacji koordynacji (umieszczenia uprawnień koordynacyjnych w rękach centralnego koordynatora). Koordynacja może być w pełni prowadzona w oparciu o prawo harmonii K. Adamieckiego. Jednostki koordynowane powinny wykonywać swoje działania w odpowiednim czasie, w zgodzie z innymi koordynowanymi jednostkami.

Występować może też porządkowanie działań przez klasyfikację, np. działania zbędne i niezbędne, nasze i cudze. Ale to chyba nie byłoby celowe... Zapraszamy i zachęcamy do budowania nauki koordynacji, ku dobro nauki.

Do nauki koordynacji może być przeniesionych wiele zdobyczy innych nauk i sztuk, na przykład teorie musztry, marszu, manewru czy logistyki ze sztuki wojennej, koordynowanie czynności przedsiębranych w ramach wypraw wysokogórskich czy morskich oraz rozdział szczegółowych umiejętności w załodze (nawigator, bosman, kapitan) ze sztuki wspinaczki i żeglarstwa. Jak zwykle trochę namieszałem, ale wiecie o co chodzi. Piękno, względy estetyczne, harmonia mogą być zapożyczane z muzyki, plastyki. Językoznawstwo i nauki pokrewne mogą służyć jako źródło pojęć i sposobów tłumaczenia między językami (np. naukowym i mówionym), mogą być też używane w koordynacji badań naukowych w różnych krajach.

Stopień uporządkowania działań państwa jest jednym z wyznaczników poziomu cywilizacyjnego. Wzrost zaufania do uporządkowanego załatwiania spraw może być osiągnięty m.in. dzięki rozwojowi nauki koordynacji. Do koordynacji mogą zmuszać mechanizmy wolnego rynku czy też wspólne wierzenia, potrzeby ekonomiczne jak i chęć spokoju.

W razie istnienia konfliktu wersji porządkowania działań należy zastosować klasyczne sposoby podejmowania decyzji (np. próba na modelu, sięganie do analogicznych przypadków, korzystanie z rad podświadomości). Wybieranie sposobu koordynowania może dotyczyć ustalania docelowego poziomu uporządkowania jak i sposobu osiągnięcia tego poziomu. Należy uważać na działania pozorne. Człowiek, który obudził się w mundurku koordynatora nieraz praktykować będzie zabawę w "głośne mówienie nic nierobienie. warto ocenić jaki stopień ingerencji koordynatora jest konieczny, jaki interes ma koordynator w dobrej robocie. Różne są sposoby podchodzenia do porządkowania, należy nauczyć się korzystając z doświadczenia i trzeźwości wskazywać najlepszy. Umiejcie wybierać pomiędzy różnymi modelami przekazywania obrazu ogólnego jednostkom koordynowanym, wiedzcie jak porównywanie elementów koordynowanych. Metoda ma być sposobem, nie dogmatem.

Koordynowanie badań naukowych może prowadzić do oszczędności i do tworzenia bardziej systematycznej armii świata naukowego. O ile wiedza może z jednej strony ograniczyć twórczość a z drugiej wzbogacić życie, to porządkowanie działań prowadzących do wiedzy pozwala minimalizować straty pochłaniane przez odkrywanie rzeczy już odkrytych i pomóc w zrozumieniu niezrozumianych. Koordynator musi oczywiście pamiętać, że ingerencja w warsztat naukowca raczej prowadzi do konfliktów niż do bujnego rozwoju nauki.

Warto wiedzieć że są:
Z. Wyżnikiewicz-Kopp: Koordynacyjne zdolności ruchowe dzieci i młodzieży Podstawy teoretyczne i metodyczne, Szczecin 1992.
W. Lidwa: Współdziałanie w walce lądowej, Toruń 2000.
D.A. Rogers, D.A. Whetten: Interorganizational coordination theory, research and implementation, Ames, 1982.

teorie koordynacji

Występuje wiele teorii wyjaśniających zjawisko koordynacji. Przykładowo, teoria prakseologiczna przyjmuje sprawność koordynacji za najistotniejszy jej czynnik. Kładzie też nacisk na pojęcia pokrewne, takie jak celowość, ekonomiczność, trafność. Koordynacja jest tutaj środkiem służącym praktyce. Koordynacja powinna eliminować czynniki przeszkadzające sobie nawzajem, uzgadniać je, pozwalać na kierowanie nimi w sposób bezzgrzytowy. Ważne żeby koordynator myślał projektowo, wziął pod uwagę to co potrzebne do załatwienia sprawy.

Teoria psychologiczna podkreśla cenność koordynacji dla harmonijnego widzenia świata. Niezgoda tworzy warunki utrudniające pracę, utrudniające życie. Psycholog koordynacji zwraca uwagę na czynnik osobowy, szczególnie przy doborze koordynatorów, przy doradzaniu sposobu dobierania zespołów koordynowanych. Koordynator musi być mistrzem komunikacji interpersonalnej, musi wyczuwać grożące konflikty i umieć wykorzystywać różnice osobowościowe, motywacje i zdolności indywidualne.

Teoria organiczna porównuje układy podmiotów wykonujących działania do organizmów. Z jednej strony "organista może opisywać koordynatora jako błędnik, organ dbający o równowagę, z drugiej będzie mówił o zjawiskach takich jak uczenie się, zaskoczenie czy zmęczenie, odnosząc je do układu koordynowanego czy poszczególnych jego elementów.

Różne mogą być role koordynatora. Koordynator lekarz, koordynator dowódca, koordynator doradca, czy też koordynator przeszkadzający w osiągnięciu celów indywidualnych, sprzecznych z celami układu koordynowanego. Koordynator musi znać różne sposoby oddziaływania na podmioty koordynowane i umieć wykorzystywać najlepszy dostępny. Sposobem koordynowania może być na przykład optymalne układanie dróg podmiotów koordynowanych, wskazywanie, który podmiot ma ustąpić czy też wprowadzanie zmian uczestników układu koordynowanego. Może też występować np. koordynacja w czasie (synchronizacja) i koordynacja zadań (podział pracy).

człowiek

Według niektórych poglądów koordynator nie powinien być nerwusem, fanatykiem ani mięczakiem. Koordynator powinien mieć zmysł społeczny, znać siebie i ludzi z którymi będzie pracował. Inne poglądy na dobór koordynatorów podkreślają konkretne cechy, jakimi charakteryzować się winien koordynator, takie jak komunikatywność, wyobraźnia, posiadanie umiejętności matematycznych. Polityka koordynacji wyznacza pożądany stan uporządkowania. Polityka kształcenia wskazuje na jakim etapie dokonywać selekcji kandydatów. Umiejętności doboru kadr podpowiadają, którego z wyszkolonych kandydatów wyznaczyć do zadań koordynacyjnych. Brane pod uwagę zazwyczaj również będą: doświadczenie kandydata (sprawdzanie się w praktyce), zaufanie polityczne, predyspozycje do zajmowania ważnych ról społecznych.

Wielką umiejętnością jest korzystanie z informacji. Rozróżnianie informacji istotnych i nieistotnych, prawdziwych i nieprawdziwych, umiejętność oceniania ryzyka czy zdobywania informacji (o warunkach w jakich trzeba się poruszać i o stanie prac koordynowanych jednostek) należą do wymogów stawianych przed koordynatorem. Podobnie ważne jest odpowiednie rozdzielanie informacji.

Szkolenie koordynatorów polecam oprzeć na doskonaleniu wiedzy i umiejętności. Wiedzę, czyli aparat pojęciowy przydatny do analizy sytuacji i zasady którymi należy się kierować, można zdobyć z literatury, rozmów, przemyśleń. Umiejętności mogą być efektywnie przekazywane na przykład za pomocą analizy przypadków, wykonywania symulacji i zdobywania doświadczenia praktycznego. Wyzwania należy stopniować od najłatwiejszych do złożonych.

Odrębnym zagadnieniem jest zmiana koordynatora. Koordynator w ciągu wykonywania swojej pracy poznaje warunki, potrzeby i trudności koordynowania danego układu. Zjawisko zmęczenia (koordynatora lub koordynatorem) może być jednym z czynników wpływających na zmianę koordynatora. Jednak zmiany takie nie powinny być zbyt częste, należy tu zachować rozsądek i wyważoną tolerancję.

zakończenie

Koordynacja jest przydatna. Dla jej poznania należałoby zbudować solidny i kompletny aparat pojęciowy, prowadzić badania, gromadzić doświadczenia. Zasady tworzone dla prawidłowego porządkowania działań powinny być jasne i nadawać się do zastosowania w najróżniejszych okolicznościach. A jakie są perspektywy rozwoju nauki koordynacji tego dziś nie wiem, chociaż chciałbym.