metoda Z.

Wstęp

No i co, koteczku? Czym są zadania?

Zadania to ćwiczenia nastawione na zdobywanie umiejętności raczej niż wiedzy. Mogą być wykonywane z wykorzystaniem formy pracy samodzielnej, w parach lub w grupie. Nie jest to definicja, raczej próba uchwycenia istoty czy też cech zadań. Każde zadanie ma postawione za cel rozwijanie konkretnych umiejętności, takich jak planowanie, umiejętność doprowadzania spraw do końca, czy też zdobywanie doświadczeń w pracy w grupie.

Ze względu na skomplikowanie oraz ilość osób zaangażowanych w znalezienie rozwiązania konkretnego problemu, zadania możemy uporządkować w schemacie: zadania samodzielne, zadania w parach i zadania w grupach. Ze względu na konkretność rezultatu możemy zauważyć zadania z jedną odpowiedzią oraz takie, dla których istnieje wiele odpowiedzi, co w szczególności ma miejsce w zadaniach w formie notatki czy opracowania zagadnienia. Możemy też sklasyfikować zadania wzdłuż podziału na zadania dotyczące teorii - dotyczące czy też klasyków nauki administracji, ich poglądów i życiorysów, czy poszczególnych hipotez i twierdzeń - oraz praktyki - oparte o doświadczenia czerpane z kontaktów z realnymi sytuacjami, z obserwacji i obliczeń.

Zadania wykonywane samodzielnie

Pośród zadań wykonywanych przez jedną osobę zauważmy notatkę, czyli pracę pisemną wykonywaną przez studenta w czasie zajęć lub jako zadanie domowe. Notatka ma na celu kształcenie umiejętności opisywania zagadnień. W przypadku notatek krótkich student ma za zadanie podać przykłady możliwych rozwiązań danego zagadnienia, notowania własnych luźnych myśli i zaznaczania potencjalnych problemów, z jakimi dane rozwiązania mogłyby się spotkać. Ta forma notatki nawiązuje do metody brainstorm, gdzie pomysły rzucane w celu znalezienia odpowiedniego rozwiązania nie są cenzurowane ani blokowane. Notatka sięgająca po notatka krótka ma na celu uchwycić pierwsze wrażenie, pierwszy pomysł. Notatka długa sięgać będzie do dokładniejszych i bardziej rozbudowanych przemyśleń, tutaj tekst powinien nabierać klarownej formy (początek, środek i koniec). Zagadnienia i pytania postawione w zadanym temacie notatki powinny znaleźć odpowiedź. Dodajmy, że dobrym rozwiązaniem jest istnienie wyboru pomiędzy tematami, a nawet dobrowolność wykonywania zadania. Zastrzeżenie to odnosi się do wszystkich form zadań.

Przykładowe tematy notatek (zarówno krótkich jak i długich) mogą wyglądać następująco:

1) Miasto sprawne
2) Sprawny dworzec (kolejowy, lotniczy, autobusowy)
3) Urzędnik przygotowany
4) Optymalny plan dnia
5) Cele i formy wypoczynku
6) Zmęczenie i inne przeszkody w pracy

Tematy nie muszą dokładnie wyznaczać zagadnień, którymi należy się zająć w notatce. Dopuszczalna jest nawet wieloznaczność - np. temat 3) może dotyczyć zarówno konkretnego urzędnika znanego studentowi, urzędnika ogólnie przygotowanego do zawodu jak też osobę będącą gotową do pracy w danej chwili. Dwa ostatnie tematy mogą być traktowane jako tematy swobodniejsze, mogące zachęcić tych studentów, którzy rozważali rezygnację z wykonywania zadania. Co więcej, wiele tematów nadawać się będzie zarówno do wykorzystania jako temat notatki, jako temat dialogu jak również do opracowania w grupie. Tematy o wielu możliwych odpowiedziach oraz ich wykorzystanie nie powinny ograniczać inwencji studenta, a wręcz przeciwnie, powinny pobudzać pomysłowość i kreatywność.

W zadaniach pisemnych możemy również wprawiać studenta w pisaniu decyzji, postanowień czy ugód, korzystając np. z wzorców i wymagań k.p.a. Dopuszczalne jest też wykorzystanie form prasowych, takich jak artykuł, list do redakcji, sprostowanie, streszczenie czy recenzja.

Zadania o jednej poprawnej odpowiedzi przypominają w wielu przypadkach pytania z zakresu matematyki. Tutaj student powinien wdrażać umiejętności posługiwania się schematami, planowania i szukania najdoskonalszego rozwiązania problemu. W zadaniach o jednej odpowiedzi (co nie przekreśla możliwości istnienia różnych sposobów osiągnięcia rozwiązania) spotkamy się z konkretnym pytaniem typu "Ile" raczej niż "Dlaczego". Przykładowe takie zadanie i jego rozwiązanie:

W turnieju rozgrywanym systemem pucharowym rozgrywanym na dwu boiskach bierze udział dziewięć drużyn. Ile dni będzie trwał turniej, jeżeli na każdym boisku można rozegrać tylko jeden mecz dziennie?

Prowadzący powinien wytłumaczyć na czym polega system pucharowy, pokazać różnice z systemem "każdy z każdym". Studenci mogą rysować schemat takiego turnieju, zaznaczając ile meczy zostało rozegranych, potem licząc dni, w czasie których rozgrywany jest turniej. Nie jest to zadanie ściśle matematyczne, nie zawsze najlepszym rozwiązaniem szukanie odpowiedzi według schematu: "ilość meczy w systemie pucharowym jest o jeden mniejsza od ilości drużyn, rezultat ten dzielimy przez ilość boisk". Rysowanie schematu lepiej kształtuje myślenie organizatorskie, dbałość o to, aby każda z drużyn grała podobną ilość meczy przed trafieniem do finału.

Według tego schematu może być tworzonych wiele zadań, począwszy od zmiany ilości drużyn, przeniesienia zadania w realia konferencji, gdzie wykładowcy zastąpią drużyny a sale boiska, czy też w realia dworca i pociągów, co znacznie może zmienić problematykę, jak i sposób rozwiązywania zadania. Dodatkowo w zadaniach możemy dodawać kolejne zastrzeżenia, takie jak ograniczenie ilości meczy granych przez każdą drużynę jednego dnia.

Zadania wykonywane w dwójkach

Przykładem zadania wykonywanego w parach może być rozmowa. Od luźnej wymiany myśli i doświadczeń związanych z zadanym zagadnieniem, poprzez debatę w której każdej z osób przydzielane jest stanowisko do obrony, zadanie jest coraz bardziej sformalizowane. Ciekawym wariantem zadania wykonywanego w dwójkach jest odgrywanie ról, czyli wczuwanie się w osoby, na których miejscu ma w danym zadaniu znaleźć się student.

Rozmowa na dany temat, ale bez narzuconej formy, czy też rezultatów, jakie mają osiągnąć ćwiczący, jest formą najmniej dokładnie określoną, tutaj ćwiczący mogą dzielić się spostrzeżeniami i propozycjami, mogą porównywać doświadczenia, zadawać i odpowiadać na pytania. Rozmowa taka nie zawsze powinna mieć ściśle zakreślone granice czasowe, prowadzący powinien wyczuć, kiedy temat zostanie wyczerpany a ćwiczący milczą lub rozmawiają na coraz mniej związane z zadaniem tematy. Ćwiczenie to jest dobrym wstępem do bardziej skomplikowanych zadań, wyrabia zdolność słuchania i opowiadania.

Debata, w której każda z osób otrzymuje stanowisko, dla którego musi znajdować argumenty może być oparta na wybranych materiałach (studenci posługują się tym samym artykułem, lub dwoma na ten sam temat), lub też studentom pozostawia się swobodę dobierania źródeł. Debata na bardziej skomplikowane tematy powinna być poprzedzona przygotowaniami poza ćwiczeniami, czyli temat powinien być studentom znany na ćwiczeniach poprzedzających debatę. Klasycznym przykładem tematu takiej debaty jest: "Czy na wyższe stanowisko powinien być awansowany pracownik ze stanowiska niższego, czy powinien tam być powołany kandydat z zewnątrz".

Mimo wielu zalet (warto by szczegółowiej opracować metodę debat w nauce administracji), nawet wielokrotne praktykowanie debat nie jest w stanie dać podobnych rezultatów co odgrywanie przez studentów ról. Zadanie to może być uznane za element realnego doświadczenia, a stres, zaangażowanie i poczucie udanego wykonania zadania są dla chętnego studenta podobne w swojej realności jak rzeczywiste zdarzenia, w których stawką nie jest tylko własne zadowolenie, gratulacje kolegów czy dobra ocena. Dodajmy, że ocenianie wykonywanych zadań powinno być dostosowane do konkretnej sytuacji, zadanie wykonywane wyłącznie dla dobrego stopnia nie zawsze przyniesie oczekiwane rezultaty, czyli przygotowanie do stawienia czoła realnym wyzwaniom.

W zadaniu tym studenci otrzymują ogólny opis sytuacji oraz wskazanie ról jakie mają odegrać. Studenci mogą sami proponować tematy, przykładowe tematy zadań wyglądają następująco:

1) Dyrektor może zatrudnić pracownika działu kadr danego urzędu (rozmowa kwalifikacyjna).
2) Podwładny prosi o urlop na kilka dni (motywując prośbę np. udziałem w turnieju szachowym).
3) Przywitanie gościa (premiera, ministra) na lotnisku.
4) Pożegnanie na dworcu kolejowym znanego artysty.

Ćwiczenie to powinno być poprzedzone ogólnym zarysowaniem koncepcji przez studenta, np. w temacie 3) ćwiczący może zaplanować, czy gość będzie witany kwiatami (czy da je dziecko czy dziewczyna), jak zostanie zawieziony do hotelu, czy może będzie mu proponowany wywiad dla telewizji.

Studenci dzielą się rolami, np. jeden jest gospodarzem - przykład 3) - drugi przyjeżdżającym premierem. Rozmowy powinny być jak najbardziej realistyczne, elementy humoru też nie muszą być zakazywane. Prowadzący może prosić ochotników o odegranie scenki przed grupą, nie jest to jednak konieczne.

Zadania w grupach

Prace grupowe związane są z późniejszymi etapami nauki, kiedy zadania samodzielne i zadania wykonywane w dwójkach zostały dostatecznie opanowane i wykonywanie ich nie sprawia trudności. Grupa to nie tylko kilka poglądów na dane zagadnienie, ale też kilka osobowości, kilka różnych poziomów motywacji i pracowitości. Prowadzący ćwiczenia powinien mieć to na uwadze aby nie dopuścić do powstawania silnych konfliktów i nieporozumień.

Podobnie jak w przypadku debat, prace grupowe możemy podzielić na takie, które nie wymagają przygotowania i takie, których temat czy podział ról w grupie musi być znany odpowiednio długo przed przeprowadzeniem ćwiczeń.

Przykładowe tematy zadań grupowych:

1) Wycieczka do urzędu - obserwacje i wnioski.
2) Struktura organizacji - podział kompetencji i odpowiedzialności.
3) Kontrola i nadzór (praca pisemna).
4) Kadry administracji (praca pisemna).

Zadanie w przypadku 1) powinno być połączone z rzeczywistą wizytą w urzędzie, traktowaną jako źródło doświadczeń. Takie założenie ma przyczyniać się do rozwijania umiejętności wykorzystywania wiedzy książkowej w realnym świecie. Studenci - mający zadany ten sam temat - dobierają się w 4-6 osobowe grupy w celu wymiany informacji. Ciekawsze rezultaty daje łączenie w grupy studentów, którzy odwiedzali różne instytucje. Możliwe jest poszukiwanie przez uczestników ćwiczenia uogólnień lub poprzestanie na wymianie obserwacji.

W przypadku 2) wykonanie zadania połączone być może z odgrywaniem scenki, rozwiązaniem konkretnego (wymyślonego przez studentów) zadania choćby w celu sprawdzenia, czy dana struktura ma szanse działać w praktyce. Pożądane jest szukanie zgody wszystkich członków grupy w kwestii poszukiwanej struktury, jednak demokratycznie przegłosowany projekt powinien być akceptowany przez wszystkich.

Prace pisemne powinny łączyć się z podziałem planowanej pracy na fragmenty. Jeśli temat okaże się zbyt duży, aby studenci opracowali go z ćwiczeń na ćwiczenia, wykonanie zadania może być rozłożone na kilka tygodni. Praca pisemna powinna być nie tylko sumą poszczególnych tekstów opracowanych przez studentów, ale chętnie widziane jest całościowe opracowanie tematu, oparcie pracy na koncepcji przewodniej. Grupowe prace pisemne powinny być oceniane, z tym, że studenci powinni określić czy ich zaangażowanie było równe, czy też niektóre osoby się wyróżniały (pozytywnie lub negatywnie). Powinna też istnieć możliwość przenoszenia się do innej grupy, przy czym nie należy nadużywać tego wariantu.

Życiorysy

Bohaterowie literaccy mający najwspanialsze nawet przygody nie są doskonałym materiałem dla budowania biografii, a to dlatego, że zbyt obecny jest tu element fikcji. Prawidłowym wykonaniem zadania dotyczącego życiorysu będzie korzystanie z wzorców ukazujących jednostki silnie związane z obrazem świata. Związek ten polegać może na zakorzenieniu w charakterystycznym okresie, znaczącej sytuacji, lub na wpływaniu na dany okres, konkretne zagadnienie - w wypadku jednostek wybitnych lub mających przypadkowy wpływ na historię.

Biografia, czyli opowiadanie o życiu osoby, może mieć różny cel. Tutaj cel będzie mieścił się pomiędzy popularyzowaniem dokonań, faktów z życia danej jednostki, a prowokowaniem do głębszych wniosków i uogólnień i ślubowań o własnym postępowaniu. Aretalogia czy hagiografia miały wielki wpływ na rozpowszechnianie różnych idei, podobne funkcje może spełniać analizowanie żywotów urzędników, naukowców, królów.

Korzystać należy przede wszystkim, ale nie wyłącznie, z dziejów życia naukowców, którzy wpłynęli na rozwój administracji, wynalazców, odkrywców, postaci które zmieniły świat. Równie ciekawi mogą okazać się władcy, szczególnie wprowadzający do administracji usprawnienia, reformujący i rozwijający administrację. Jednak najcudowniejszymi będą życiorysy urzędników znanych studentom - osobiście, z opowieści lub innych źródeł.

Celem zapoznania się z życiorysem urzędnika może być zniechęcenie studenta do takiej kariery, lub też udzielenie podpowiedzi, jak należy postępować, jakich błędów unikać. Analiza przypadków konkretnej osoby nie może być uznana za wystarczający zbiór informacji aby upodobnić się do wzorca. Jeśli taka jest wola studenta, do całościowego zrozumienia danej postaci potrzebna jest także wszechstronna analiza okresu historycznego, poznanie wielu źródeł dotyczących odbioru danej osoby przez współczesnych oraz wiele wiele innych rodzajów spojrzenia. Wyjątkowo tylko jednostronne ujęcie może być wystarczające do mądrego skorzystania z rad wypracowanych dzięki osobie, której życiorys analizujemy - ma to miejsce np. w wypadku przysłów.

Przykładowe zadania:

1) Napisz życiorys Taylora.
2) Naszkicuj życiorys Adamieckiego.
3) Oceń życie Cezara.
4) Wypisz daty i zdarzenia ważne w życiu Piłsudskiego.

Ciekawym zadaniem może okazać się porównywanie życiorysów dwu osób (bardzo podobnych lub bardzo różnych). Należy uważać, żeby nie powtarzać w zadaniach życiorysu konkretnej osoby w formie samodzielnej a potem w formie zestawienia. Dzięki znajdowaniu cech wspólnych z życiorysów różnych osób możemy budować uogólnienia. Większość się urodziła, to jeszcze za mało by było cechą wspólną w tym rozumieniu, ale jeśli dwie osoby rodzą się tego samego dnia, to już mamy ciekawostkę. Jeśli znajdziemy dużą zbieżność konkretnej cechy występującej u osób mających podobne koleje życiowe, możemy ostrożnie wyciągać wnioski podsumowujące lub myśleć o zostaniu astrologami.

Ważne przy późniejszej dyskusji nad życiorysem, lub w samym życiorysie jest znalezienie faktów świadczących o tym, że danej osobie udało się (lub nie) osiągnąć zamierzone cele. Ocena zadowolenia z życia badanej postaci może być wskazówką jak postępować, czego unikać. Może też podpowiedzieć jak oceniać miejsce, czasy, w których żyła poznawana osoba.

Standardowy życiorys posiada dane z kariery edukacyjnej i zawodowej wybranej postaci, stworzone przez nią dzieła, czasem informacje o jej rodzinie, zdrowiu. Głębsze, (lub tylko pozornie głębsze) analizy zawierają ciekawostki z życia - wtedy warto posługiwać się ciekawostkami, kiedy niosą ze sobą treści głębsze niż tylko humor (chociaż i to się liczy).

W wypadku wielu osób mamy do czynienia z brakiem danych w interesujących nas kwestiach. Brak danych (był blondynem czy łysym?) sam w sobie może już świadczyć np. o braku zainteresowania konkretną osobą za jej czasów (może czas to zmienić?). Życiorysy nie muszą dotyczyć tylko prawdziwych zdarzeń. Tu ujawnić można kolejny rodzaj zadań: tworzenie życiorysów fikcyjnych.

1) Opisz przebieg edukacji idealnego kandydata na wojewodę. 2) Opracuj typowy życiorys dyrektora zyskownej firmy.

Kolejnym zadaniem może być planowanie życiorysu własnego - życiorysu studenta przez studenta. Jest to co innego niż pisanie CV (które również może być zadaniem). Warto w takiej doniosłej chwili spróbować patrzeć na świat obiektywnie, bez emocji. Oceniać realnie szanse i przeszkody, możliwości i cele.

Ocena życiorysu postaci na tle epoki może sprowadzać się do odpowiedzi na pytania w stylu: Czy był konserwatystą, czy trafił w swoje miejsce, czas? Co dziś by powiedział, gdyby żył? A może żyje jeszcze?

Streszczenia

Streszczenie to wybranie najistotniejszych treści tekstu. Streszczenia przede wszystkim dotyczą książek, zastosować je można też do filmów, artykułów, czy też streszczać przesłania spotkań, konferencji lub innych zdarzeń. Zadania dotyczące streszczeń mogą być wykonywane przez prowadzącego lub przez studentów. Streszczenie przygotowywane przez studenta nie powinno upodabniać się do referatu, chyba że jesteśmy bardzo senni (chodzi o to, żeby nie było nudno, koteczku).

Streszczane książki powinny zawierać w sobie element wyróżniający je spośród innych książek (co nie znaczy, że tamte inne to tylko zadrukowany papier, przecież benedyktyni pisali ręcznie). Elementem charakterystycznym może być specjalne znaczenie danej książki dla kultury, nauki - książki pomniki powinny wręcz stać się podstawowym materiałem do streszczeń. Spośród pomników polecam (przykładowo) książki:

T. Kotarbiński - Traktat o dobrej robocie
M. Weber - Etyka protestancka a duch kapitalizmu
N. Machiavelli - Książę

Egzotyka, niecodzienność może być kolejną cechą charakterystyczną predysponującą daną książkę do streszczenia. Student niedokładnie czytający może czasem wydobyć z takiej książki więcej treści niż ociężały autor zamierzał napisać. I tak trzymać, byle rozsądnie. Książki zupełnie niezauważone mimo wspaniałej treści, również są ciekawym zagadnieniem godnym poddania streszczeniu. W dodatku kiedy taką książkę będziemy streszczać wiele razy, jest ułamek szansy, że zrobimy z niej pomnik.

Wspaniałym pomocnikiem przy doborze książek do streszczenia może być biblioteka. Książka nie musi przekazywać wiedzy (mimo że nie jest to zabronione, wręcz nie stanowi przeszkody przy wykonywaniu zadania, a nawet może podobno się przydać), raczej powinna pozwolić na rozpalenie umysłu słuchającego streszczenie.

Jeszcze kilka przykładowych książek nadających się całkiem całkiem:

K. Adamiecki - O nauce organizacji.
Z. Martyniak - Prekursorzy nauki organizacji i zarządzania.
S. Ehrlich - Norma grupa organizacja.
H. Pietrzak, J. Hałaj - Psychologia społeczna w praktyce.

W dokonywaniu streszczeń - no niech będzie - przy robieniu streszczeń, przydatne mogą okazać się notatki. Cytaty, fragmenty pomocne są jedynie wyjątkowo, nie taka jest istota streszczania. Jeśli przepiszemy z książki co tysięczne słowo, nie będzie to idealne wykonanie zadania. Lepiej posługiwać się metodą mind mappingu, czyli notować znaczenia i potem wykorzystywać notatki rozumiejąc treść raczej niż być jak te osiołki, co dźwigają książki nie przeczytawszy ich.

Spis treści to kolejne źródło informacji (czy niewyczerpane, okaże się w pracy - spis treści w stylu: "rozdział I, rozdział II... niewiele - prawdopodobnie - nam powie. Chyba że, jak w Dziadach Mickiewicza numeracja też coś znaczy). Czytanie spisów treści też jest sztuką, podobnie jak ich układanie. Jednym z zadań może być streszczenie książki wyłącznie na podstawie spisu treści - przy odrobinie talentu aktorskiego nie będzie różnicy czy książka była przeczytana czy nie. Jeszcze ostrożniej należy postępować przy streszczaniu książek nieistniejących - należy uważać by nie obrażać i nie lekceważyć słuchaczy.

Życiorys autora może okazać się przydatnym punktem streszczenia, dającym mocne światło na znaczenie książki. Życiorys autora, do którego studenci mogą mieć uprzedzenia (pozytywne lub negatywne) powinien podawany być po streszczeniu książki, czasem dopiero wtedy też można dodać nazwisko autora - studenci mogą wtedy inaczej spojrzeć na taką książkę, nieprawda, koteczku?

Podobnie jak życiorysem autora, można posłużyć się opisem strony formalnej książki, okładki, grubości, użytej czcionki, wieku książki czy też stojącego pomiędzy formalną i treściową stroną książki (czyli między okładkami) przyjaznością dla czytelnika. Podobno najkrótszym streszczeniem Tory jest "nie czyń drugiemu co tobie niemiłe". Streszczając książkę należy szukać jej myśli przewodniej, w kilkudziesięciu - kilkuset słowach zachować zasadnicze treści: problemy, twierdzenia, wątki. Błędem jest oparcie streszczenia na ocenie książki. Wyszukiwanie błędów czy też zalet nie powinno być uznane za prawidłowe wykonanie zadania. Recenzja - czyli krytyczna ocena - może być innym zadaniem, nie należy jej jednak ze streszczeniem mylić. Po takim wykonaniu warto pokusić się o udowodnienie tezy przeciwnej, chwalenie książki potępionej czy też zainteresowanie tekstem nieciekawym.

Czy kilka osób może streszczać tę samą książkę? W celu porównania, jakie treści zwracają uwagę różnych osób, pogłębienie wiedzy o dziele należy ograniczać takie przypadki. Jest zbyt wiele książek, których i tak nie zdąży się streścić, że nawet arcydziełu wystarczyć musi jednokrotne streszczenie. Do arcydzieła można oczywiście wracać w innym kontekście - jako do źródła cytatów.

Streszczanie książek w obcym języku jest szczególnie przydatne - umożliwia osobom nie znającym danego języka uniknąć męki nauki lub do przyjemności nauki języków zachęcić. Często książki pisane w obcych językach będą autorstwa osób patrzących w sposób odległy na wiele zagadnień. Tym ciekawsze może być zapoznanie się z ich poglądami. Prezentacja streszczenia powinna być wykonana w sposób zaciekawiający - ze zmianami tempa, narastaniem napięcia i użyciem kontrastów, obrazowych przykładów lub elementów humorystycznych.

Po dokonaniu streszczenia zadanie można uznać za zakończone. Sprawdzamy ilu studentów wyszło, ilu zatkało uszy, ilu się całuje. Można jednak kontynuować zabawę (tak, tak!) - wymieniając uwagi, czy książka się podobała, czy zgadzamy się z jej tezami, czy treści pozostały aktualne, jeżeli w ogóle były kiedyś aktualne.

Cytaty

Z cytatami ostrożnie, koteczek musi uważać. Cytaty używane w metodzie zadań nie muszą być dokładne, ale ważne żeby nie gubić istoty wypowiedzi. A kiedy nie rozumiesz, nie cytuj. Nawet gdy jasno widać cel, do którego dążymy, nie powinno posługiwać się cytatami zamazując przesłanie odautorskie. Cenzura, wybiórcze traktowanie tekstu lub streszczanie może być stosowane tylko ostrożnie.

Zadania z cytatami polegają na znajdowaniu i ocenianiu lub analizowaniu fragmentów tekstu. Można też poprzestać na pozostawieniu tekstu bez komentarza - podświadomym chłonięciu, osłuchiwaniu się. Cytaty mogą być dobierane ze względu na ich wartości poznawcze (bogate w treść) lub oddziaływanie (inspirujące, prowokujące). Cytaty mogą nakłaniać do postępowania określonego rodzaju lub symbolizować jakieś mądrości. Przesłanie cytatu powinno trafiać do odbiorcy, czy też obrazować jakie treści do odbiorcy nie trafiają (ze względu na nieaktualność, zbyt wysoki poziom abstrakcji lub posługiwanie się odniesieniami do sfer nieznanych słuchaczowi).

Teksty odpowiednie do użycia w zadaniu cytowania można znaleźć w książkach, czasopismach, mogą to być słowa zasłyszane lub wymyślone przez samego wykonawcę zadania. Wiele książek to zbiory myśli poszczególnych autorów lub wielu autorów. Myśli te w wielu przypadkach nadają się do wykorzystania w metodzie zadań. Należy wybierać charakterystyczne fragmenty tekstu, obrazujące postawę autora lub wskazujące epokę, miejsce, w którym zostały stworzone. Czasem same wartości językowe mogą wskazywać na wartość danego cytatu.

Cytowanie może odbywać się w sposób naukowy - przy użyciu cudzysłowu, oznaczenia autora, dzieła, miejsca wydania, roku wydania i strony, na której dany tekst się znajduje, można też cytować w sposób mniej sformalizowany. Cytowanie luźne, o ile nie gubi treści i nie zaciemnia obrazu, może być równie wartościowe jak cytowanie naukowe. Dodatkowo, kiedy czytelnik (cytowanie w sposób naukowy bardziej nadaje się do formy pisemnej) znajduje fragment otoczony zasiekami przypisów, niejednokrotnie odejdzie szukając ciekawszych i bardziej żywych tekstów. Przy zastosowaniu niewielu cytatów istnieją większe szanse na ich zapamiętanie, osłuchanie stanie się rezultatem przytaczania wielu cytatów. Unikać należy tekstów całkowicie niezrozumiałych, chyba że nie są nudne (haiku, teksty które nie mają na celu być zrozumiałe itd.).

Cytowanie niedokładne najczęściej, nawet wbrew dobrym intencjom, przynosi więcej strat niż gdyby cytat ukazany był w całości. W końcu nie zawsze się cytuje by kpić z autora. Cenzura może pojawiać się wtedy, gdy dany cytat jest szkodliwy. Ocena szkodliwości cytatu powinna odbywać się w sposób demokratyczny i mądry. Jeśli chodzi o cytowanie tekstów nakłaniających do zachowań sprzecznych z prawem, do ograniczania swobody innych lub nieobyczajnych, należy unikać zaskakiwania słuchaczy i pytać o zgodę przytoczenia cytatu po nakreśleniu jakie treści będzie zawierał. Tylko w wyjątkowych przypadkach, kiedy konieczne jest przygotowanie studentów do rzeczy nieprzyjemnych, można używać tekstów obraźliwych, niegrzecznych czy destrukcyjnych.

Poza zadaniami polegającymi na czytaniu tekstów, cytaty mogą być materiałem do późniejszej dyskusji, oceniania przydatności, trafności, zgadywaniu autorstwa itd.

Przykładowe zadanie:

Przyporządkowuj cytaty do jednej z trzech kategorii:
1) zasada, prawda ogólna
2) rada dobra w niektórych okolicznościach
3) żart

Celami stosowania zadań tego rodzaju mogą być chociażby nauczenie się poprawnego cytowania, poszerzanie horyzontów umysłowych (przy poznawaniu cytatów z nieznanych źródeł, albo poznawanie cytatów, których autorstwa słuchacz nie przypisałby ich twórcy), budowanie i obrona własnego zdania (przy ocenie cytatów).

Przenoszenie cytatów z jednej dyscypliny do drugiej prawie zawsze jest możliwe. Nie jest możliwe, lub nie będzie zalecane, kiedy w danej dziedzinie występują warunki specyficzne tylko dla niej, nie sprawdzające się gdzie indziej.

Dobrym i wymagającym dużej inwencji twórczej zadaniem jest tworzenie własnych cytatów. Aby stworzyć powiedzenia, zasady, przysłowia, można wzorować się na już istniejących, lub też abstrakcyjnie pisać zbiory słów mogących potencjalnie tworzyć zasady. Późniejszym etapem może być dopracowywanie powstałych zasad, czasem przybierające postać wręcz zaprzeczenia pierwotnej wersji.

Można znajdować algorytmy tworzenia przysłów, aforyzmów. Czy będzie to istnienie paradoksu, budowanie zakończenia innego niż można w pierwszej chwili się spodziewać, czy też porównywanie prawd ogólnych do małych zdarzeń - algorytmy są pomocne, kiedy chcemy stworzyć wiele aforyzmów, nawet wtedy, gdy poddamy je potem selekcji, wybierając najlepsze. W tworzeniu cytatów możemy posłużyć się stylizacją, dodać tekstowi odrobinę starości, egzotyki lub patosu. Ten element zadania sprzyja angażowaniu studenta w wykonywanie zadania, dzięki czemu osiągnąć można wspanialsze rezultaty.

Tworzenie tekstów w sposób abstrakcyjny oparte jest na zasadzie "cokolwiek opisuje cokolwiek". Wiele powiedzeń, nawet pozornie bezsensownych, nadaje się do interpretacji która pozwoli na znajdowanie szerokich zastosowań danego twierdzenia. Wiele słów kryje w sobie głęboką symbolikę, a niezrozumiałość czasem obraca się w najgłębsze znaczenie.

Najbardziej zbliżone do rzeczywistego doświadczenia są zadania zawierające w sobie elementy wczuwania się w konkretne sytuacje i zachowywanie się podobnie jak należało by się zachować gdyby ćwiczenie nie było tylko ćwiczeniem, ale częścią wykonywania zawodu (jakkolwiek niezgrabnie by to zabrzmiało).

Celem zadań dotyczących grania ról jest naśladowanie zachowań ludzi w konkretnych sytuacjach i próbowanie zachowania jak najlepszego, obserwacja własnych reakcji w sytuacjach kryzysowych lub też poznawanie własnych możliwości mediacyjnych, zdolności do przekonywania i oszukiwania, he he.

Zadania grania ról polegają na aktorskim wczuwaniu się w zadane sytuacje i odgrywanie scenek. Najczęściej wystarczy tylko operowanie głosem, ewentualnie gestami i mimiką, nie jest potrzebne wstawanie, chociaż w wielu sytuacjach poruszanie może mieć duży wpływ, w zadaniach takich jak:

1) Optymalne ustawianie kolejki w nieprzyjaznym terytorium (ustawienie drzwi, schodów, przeciągi zakłócające prawidłowe funkcjonowanie kolejki). 2) Zadania przy okienku, przy ladzie, przy biurku - poznawanie różnych sposobów kontaktu z klientem.

Zadania powyższe sprzyjają dodatkowo wykształcaniu uprzejmości, życzliwości, co w pracy urzędnika ma ogromne znaczenie. Podobnie z rozwijaniem odporności psychicznej:

1) Rozmowa z wyjątkowo niegrzecznym klientem.
2) Skończenie rozmowy z klientem bardzo rozmownym.

Przy wykonywaniu takich zadań studenci powinni starać się upodobnić wykonywane ćwiczenie do sytuacji, które mogłyby zaistnieć poza salą ćwiczeń.

Ilość osób biorących udział w graniu scenki może być różna, najlepiej żeby każdy uczestnik miał do odegrania charakterystyczną rolę.

Sytuacje wyznaczane w graniu ról można podzielić na standardowe i konfliktowe. Trudność zadań powinna być stopniowana, od grania ról łatwiejszych do coraz bardziej skomplikowanych, przy czym podobne zadania nie powinny następować zaraz po sobie. Jednym z dodatkowych wariantów zadań może być odgrywanie scenki przed widzami, którzy na przykład mają zgadnąć kim są postaci ze scenki. Możliwe jest zwracanie uwagi na typy różnych ról społecznych, typy temperamentów, sposobów zachowania czy też umiejętności słuchania. Warto zróżnicować odgrywane scenki na scenki o charakterze oficjalnym, prywatnym, spotkania z przyjaciółmi i z nieznajomymi.

Innymi zadaniami mogą być ćwiczenia z zakresu retoryki, gdzie ćwiczący wcielają się w mówcę i słuchaczy. Inwencja prowadzącego ćwiczenia, zachęcanie, ukazywanie wielu wariantów wykonywania ćwiczeń i tworzenie atmosfery sprzyjającej pracy są bardzo ważne i od nich może zależeć powodzenie zadań. Jak tu by zakończyć... Na wszelkie pytania najlepszą odpowiedzią jest pewność oparta na wiedzy.

Perspektywy

Wykorzystanie metody zadań sprzyja rozwijaniu inicjatywy studenta, jego pomysłowości, systematyczności oraz umiejętności pracy w grupie. Zastosowanie metody zadań niesie ze sobą zagrożenia, takie jak brak chęci współpracy z prowadzącym ze strony studentów lub pomiędzy studentami, powstawanie konfliktów w przypadku spotkania się skrajnych osobowości. Jednak w większości przypadków metoda zadań przynosi wiele korzyści ćwiczącym. Pomaga praktycznie opanować opracowywany materiał, staje się częścią doświadczenia studenta. Zadania mogą być stosowane w różnych wariantach, na różnym stopniu zaawansowania, przyczyniając się do rozwoju wykonującego je studenta.

Osoba prowadząca ćwiczenia powinna wymyślać tematy zadań, to najlepszy sposób żeby wyczuć czym one są i co mogą przynieść studentowi.

Ostro wybrana literatura:

M. Szymański: O metodzie projektów, Warszawa 2000.